Naprawa czy modernizacja maszyny? Kiedy tracisz deklarację zgodności CE?

Jeśli masz do czynienia z maszyną po naprawie albo przebudowie, musisz wiedzieć, kiedy wcześniejsza deklaracja zgodności CE nadal obejmuje urządzenie, a kiedy zakres zmian wymaga ponownej oceny. Jest to szczególnie ważne wtedy, gdy modyfikacja wykracza poza wymianę zużytego elementu. Na przykład serwis i naprawa układów sterowania mogą wyglądać podobnie, ale z punktu widzenia bezpieczeństwa i wymagań prawnych nie zawsze pojęcia te oznaczają to samo. W artykule wyjaśniamy, jak odróżnić te przypadki i dlaczego ma to znaczenie dla bezpieczeństwa maszyny. Dowiesz się z niego, kiedy możesz stracić deklarację zgodności CE.

Naprawa vs. głęboka modernizacja maszyny a deklaracja zgodności – co na to przepisy prawa?

Zwykła naprawa ma przede wszystkim przywrócić maszynie stan funkcjonalny bez zmiany jej przeznaczenia i zasadniczych funkcji bezpieczeństwa. Jeżeli zużyty lub uszkodzony element zostaje zastąpiony identycznym albo odpowiednim zamiennikiem, a wykonane prace nie powodują nowych zagrożeń ani zwiększenia istniejącego ryzyka, sama naprawa nie oznacza automatycznie konieczności przeprowadzenia ponownej oceny zgodności.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy przebudowa wpływa na bezpieczeństwo maszyny lub powoduje zmianę sposobu jej działania, która wiąże się z nowymi zagrożeniami albo zwiększeniem istniejącego ryzyka. Wtedy konieczna może być szersza analiza zgodności, a w określonych przypadkach również zastosowanie procedur właściwych dla nowej lub istotnie zmodyfikowanej maszyny.

Obecnie podstawowym aktem dotyczącym tego, jak powinna być wykonana naprawa maszyn jest dyrektywa maszynowa 2006/42/WE. Należy jednak uwzględnić również rozporządzenie (UE) 2023/1230, które będzie stosowane od 20 stycznia 2027 r. i wprowadza wprost pojęcie „istotnej modyfikacji”.

Kiedy serwis maszyny przemysłowej uznaje się za zwykły proces utrzymania ruchu?

Serwis maszyny przemysłowej można traktować jako zwykłe utrzymanie ruchu, jeśli obejmuje naprawę, remont lub konserwację bez zmiany jej zasadniczych funkcji i poziomu bezpieczeństwa. Przykładem może być wymiana uszkodzonego komponentu na identyczny albo odpowiedni zamiennik o porównywalnych właściwościach.

Jeśli naprawa nie zmienia funkcji maszyny ani sposobu realizacji jej funkcji bezpieczeństwa, nie oznacza automatycznie konieczności ponownego oznakowania CE. Maszyna musi jednak nadal być bezpieczna w użytkowaniu, a dokumentacja dotycząca wykonanych prac powinna odpowiadać rzeczywistemu stanowi urządzenia.

Co kryje się pod pojęciem, istotnej modyfikacji maszyny w świetle Dyrektywy Maszynowej?

Pojęcie, jakim jest istotna modyfikacja maszyny CE wymaga szczególnej uwagi. Obowiązująca obecnie Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE nie zawiera tak szczegółowej definicji tego pojęcia, jak nowe rozporządzenie 2023/1230. Od 20 stycznia 2027 r. będzie ono definiowane jako zmiana fizyczna lub cyfrowa, której producent nie przewidział i która wpływa na bezpieczeństwo poprzez stworzenie nowego zagrożenia albo zwiększenie istniejącego ryzyka, jeżeli wymaga to zastosowania dodatkowych środków ochronnych.

W praktyce szczegółowej analizy mogą wymagać między innymi takie kwestie, jak:

• wymiana lub przebudowa systemu sterowania,
• zmiany w układach bezpieczeństwa,
• zwiększenie parametrów roboczych maszyny,
• dodanie nowych osi lub funkcji,
• zmiana osłon i urządzeń ochronnych,
• połączenie kilku maszyn w jeden zespół.

Znaczenie może mieć również oprogramowanie sterujące, jeżeli jego zmiana wpływa na funkcje bezpieczeństwa lub powoduje nowe zagrożenia. Sama aktualizacja programu nie jest jednak automatycznie istotną modyfikacją.

Dlatego przy większej przebudowie należy przeanalizować ryzyko, zweryfikować funkcje bezpieczeństwa i sprawdzić, czy zastosowane środki ochronne nadal są odpowiednie. Pomocna może być w tym zakresie norma EN ISO 12100, dotycząca oceny i redukcji ryzyka.

Jeżeli modyfikacja spełnia kryteria istotnej modyfikacji określone w rozporządzeniu 2023/1230, podmiot, który jej dokonał, może zostać uznany za producenta zmodyfikowanej maszyny i przejąć związane z tym obowiązki, w tym dotyczące oceny zgodności i dokumentacji.

Utrata deklaracji zgodności CE – konsekwencje dla pracodawcy i operatorów

Określenie „utrata deklaracji zgodności CE” może być mylące. Nie wygasa ona automatycznie tylko dlatego, że wykonano naprawę lub modernizację. Istotne jest to, czy zakres zmian nadal mieści się w pierwotnej ocenie zgodności maszyny i czy po modyfikacji urządzenie wciąż spełnia odpowiednie wymagania bezpieczeństwa.

Jeżeli zmiana ma charakter istotnej modyfikacji, podmiot dokonujący takiej ingerencji może zostać zobowiązany do przeprowadzenia odpowiedniej oceny zgodności i spełnienia obowiązków producenta. W takim przypadku wcześniejsza dokumentacja i deklaracja zgodności nie mogą być po prostu traktowane jako wystarczające potwierdzenie zgodności zmodyfikowanej maszyny.

Dla pracodawcy najważniejsze jest natomiast to, aby przed ponownym dopuszczeniem urządzenia do pracy upewnić się, że maszyna po wykonanych zmianach jest bezpieczna i spełnia wymagania dotyczące jej użytkowania. Pominięcie odpowiedniej weryfikacji może zwiększać ryzyko odpowiedzialności w przypadku niebezpiecznego zdarzenia.

Kto odpowiada za bezpieczeństwo maszyny przemysłowej po przebudowie szafy sterowniczej?

Sama przebudowa szafy sterowniczej nie przesądza jeszcze o tym, że wykonawca staje się producentem maszyny. Wszystko zależy od zakresu zmian i ich wpływu na bezpieczeństwo.

Jeżeli wykonano zwykłą naprawę, polegającą na przywróceniu sprawności istniejącego układu, sytuacja różni się od przypadku, w którym przebudowano system sterowania i zmieniono funkcje bezpieczeństwa maszyny. Przy istotnej modyfikacji podmiot dokonujący zmiany może zostać uznany za producenta i przejąć obowiązki określone w przepisach.

Dlatego przy większych zmianach należy:

• przeanalizować zakres modyfikacji,
• przeprowadzić ocenę ryzyka,
• zweryfikować układy bezpieczeństwa,
• zaktualizować dokumentację techniczną,
• przeprowadzić odpowiednie testy i ocenę zgodności.

Pracodawca powinien natomiast zadbać o to, aby użytkowana maszyna była bezpieczna i spełniała wymagania dotyczące organizacji oraz bezpieczeństwa pracy. Zakres odpowiedzialności poszczególnych podmiotów zależy przy tym od rodzaju wykonanych prac i ich roli w procesie modyfikacji.

Jak bezpiecznie przeprowadzić remont sterowania urządzeń bez narażania się na kary?

Przy remoncie układu sterowania najpierw ustal, z jakim zakresem prac masz do czynienia. Jeśli wymieniasz uszkodzone części i przywracasz pierwotną funkcjonalność bez wpływu na bezpieczeństwo, nadal mówimy przede wszystkim o naprawie maszyny, a nie o istotnej modyfikacji. W takiej sytuacji nie ma automatycznego obowiązku przeprowadzania ponownej oceny zgodności wyłącznie z powodu wykonania naprawy.

Jeżeli natomiast zmieniasz logikę sterowania, funkcje bezpieczeństwa, parametry pracy lub sposób działania maszyny, konieczna jest dokładniejsza analiza. Nowy falownik, przekaźnik, sterownik PLC albo czujnik może mieć inne właściwości niż poprzedni komponent, dlatego sama zgodność parametrów elektrycznych nie zawsze wystarczy.

Każdą naprawę lub modernizację warto odpowiednio udokumentować. Opis zastosowanych komponentów, schematy po zmianach, wyniki testów oraz informacje o zakresie wykonanych prac ułatwiają późniejszą ocenę, czy ingerencja miała charakter remontowy (np. odtworzenie sterowania maszyny), czy wykraczała poza zwykłe utrzymanie maszyny.

Stoisz przed dylematem, czy przebudowa sterowania w Twoim zakładzie wymaga ponownej certyfikacji CE? Skonsultuj się z naszymi ekspertami, którzy realizują audyty i dbają o to, by każda naprawa maszyn przemysłowych przebiegała zgodnie z obowiązującymi wymaganiami. TRAK specjalizuje się w serwisowaniu m.in. układów sterowania, urządzeń PLC, falowników i innych komponentów automatyki stosowanej w przemyśle. Zajmujemy się naprawami oraz diagnostyką, dbając o przywrócenie pełnej sprawności maszyn i urządzeń przemysłowych.